وبلاگ دبیرستان پرفسور سمیعی

نقش خانواده در موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان

مقدمه:

حفظ ارتباط مثبت بین والدین و نوجوان می‌تواند انگیزه وی را در مورد آن چه به موفقیت  تحصیلی‌اش مربوط می‌شود افزایش دهد. تحقیقات نشان داده است شیوه تربیت والدین، موفقیت تحصیلی نوجوان را تحت تأثیر قرار می‌دهد ، بنابراین بهداشت روانی و شیوه تربیتی خانواده ارتباط مستقیمی با موفقیت تحصیلی و کاهش افت تحصیلی در دانش آموزان دارد.

اهمیت خانواده برای دانش‌آموز:

خانواده اولین کانون شکل گیری شخصیت و یادگیری روابط اجتماعی است. اولین جایی که فرد را با زندگی اجتماعی آشنا می سازد خانواده است. اگر چه امروزه به لحاظ صنعتی شدن ،شهرنشینی و ... وظیفه تعلیم و تربیت خانواده به، نهاد آموزش وپرورش واگذار شده است.ولی این مسئولیت عظیم نمی تواند بطور کلی از خانواده‌ها سلب شود. غفلت خانواده در ایفای وظایفش و قصور آنان درسایر زمینه ها روی کارکرد تعلیم و تربیت فرزندانشان تأثیرگذار خواهد بود.چنانچه غفلت درمسائل تربیتی بر کارکرد نهاد آموزش وپرورش تاثیر مستقیم و بالایی خواهد گذاشت. پس آموزش و پرورش و خانواده همانند دو پای یک سیستم می‌باشند که برای رسیدن به مقصد لازم و ملزوم یکدیگر و جزء ضروریات می‌باشند.

شیوه‌های تربیتی والدین

·     شیوه تربیتی استبدادی: والدین از لحاظ پاسخ دهی و توقعات قوانین سفت و سختی را برای فرزندان خود تعیین می‌کنند در حالی که صمیمی و حامی فرزندانشان نیستند.

·         شیوه تربیتی بی کفایت: والدین از لحاظ پاسخ دهی و توقعات در سطح پایینی هستند، محیط عاری از تشویق، مشارکت و حمایت والدین است.

·         شیوه تربیتی سهل گیر: والدین از لحاظ پاسخ‌دهی در سطح بالایی قرار دارند لیکن توقعات آنان از فرزندانشان بسیار کم است.

   شیوه تربیتی اقتدارمنش: والدین از لحاظ پاسخ‌دهی و توقعات در سطح بالایی قرار دارند.

تحقیقات نشان می‌دهد هر چه میزان حمایت و پاسخ‌دهی والدین در شیوه‌های تربیتی بالاتر باشد، میزان شایستگی تحصیلی فرزندان نیز بالاتر است؛ و بالعکس در شیوه تربیتی استبدادی نوجوان میزان پایینی از موفقیت تحصیلی را خواهند داشت.

آگاهی خانواده‌ها از دوران بلوغ و نوجوانی

نوجواني يكي از مهمترين و باارزشترين دوران زندگي هر فرد محسوب مي‌شود زيرا سر آغاز تحولات و دگرگوني‌هاي جسمي و رواني در اوست و بلوغ نقطه عطفي در گذر زندگي او از مرحله كودكي به بزرگسالي است. به علت فراهم نبودن شرائط تربيتي مناسب ، عدم آشنائي اوليا و مربيان با نيازها و ويژگيهاي نوجوان مشكلات اساسي در زندگي دانش‌آموز پيش مي‌آيد كه شاید بیش از همه مراحل دیگر در این مرحله افت تحصیلی در دانش آموزان ديده شود. آگاهي نداشتن و يا عدم آگاهي كامل و صحيح، نوجوانان را گيج و سردرگم مي‌كند و اين حالات نتايج منفي و زيانباري بدنبال خواهد داشت. والدين و مربيان وظيفه دارند اطلاعات كافي در خصوص تغييراتي كه در طول و به دنبال بلوغ جنسي در نوجوان اتفاق مي‌افتد به تدريج و با استمرار ارائه كنند. عدم ارائه اطلاعات كافي و صحيح در مورد بلوغ باعث مي‌شود كه نوجوان از منابع ديگر كه معمولا انحرافي است، اطلاعات كسب كند و اين اطلاعات غلط مي‌تواند او را به انحراف كشاند.

براي اين كه روابط شما والدين با فرزند يا دانش‌آموز نوجوانتان صميمانه‌تر و گرمتر باشد، لازم است كه به نكات زير توجه كنيد.

پذيرش نوجوانان:

 گام اول براي ايجاد و تحكيم يك رابطه دوستانه و صميمي با نوجوان اين است كه او را با همه كمي‌ها و كاستي‌هايش قبول داشته باشيد. كاستي‌هاي رفتاري او را همچون نقاط قوت و توانايي‌هايش بپذيرد و او را به عنوان فردي كه داراي استقلال، سليقه‌هاي خاص و عقايد قابل ارائه است،‌ نگاه كنيد.
احساساتش را پذيرفته و اعتماد به نفس او را با كم اهميت جلوه دادن اشتباهات و تقدير از كارهاي پسنديده‌اش بالا ببريد.

 نوجوانانتان را درك كنيد:

درك و برداشت از زندگي و مسائل آن متفاوت از برداشتي است كه نوجوان دارد. او زندگي را به ساده‌ترين وجه ممكن مي‌نگرد، بطوري كه عقايدش براي شما پوچ و مسخره است. نسبت به عقايدش بي‌اهميت نباشيد وي را مورد تمسخر قرار ندهيد. چرا كه اين استهزاء به تداوم رابطه عاطفي با فرزندان لطمه مي‌زند.

ارتباط را دو طرفه كنيد:

در بسياري از اوقات و به دلايل گوناگون ممكن است شما والدين و مربيان به نوجوان بگوييد كه چه بكند و چه نكند و از او توقع حرف‌ شنوي نيز داشته باشيد. اين برخورد با نوجوان كه حاكي از ارتباط يك طرفه، معيوب و غير قابل دوام است، منجر به سركشي و عصيان نوجوان در برابر دستورات شما مي‌شود و به رابطه عاطفي و صميمانه بين شما و او لطمه مي‌زند. در اين مواقع بهترست در برخورد با نوجوان، هر زمان كه سخني را گفتيد از او نيز سخني بشنويد و نظر او را نسبت به وظايف محوله‌اش جويا شويد.

 از دادن پند و اندرز مستقيم خودداري كنيد:

نوجوانان از شنيدن نصيحت و اندرز مستقيم و اينكه آنها را يكجا ارائه كنيد و اشكالات رفتاري و گفتاري‌شان را تذكر بدهيد گريزان هستند. نوجوانان اعمال خود را بي‌نقص مي‌دانند و تحمل شنيدن پند و اندرز از جانب شما را ندارند. جهت اصلاح رفتار، آنها را بطور غير مستقيم نسبت به اعمال و رفتار نادرست‌شان آگاه كنيد و خودتان الگويي براي آنها باشيد تا با پيروي از رفتار و گفتار شما روش صحيح برخورد را فرا گيرند. آزادي عمل به نوجوانتان بدهيد همچنان كه به كودك نوپا اجازه مي‌دهيم تا گاهي خود به تنهايي راه رفتن را امتحان كند و دفعاتي هم به زمين افتد، بايد به نوجوان هم اجازه داد كه تا حدودي پيامدهاي رفتارهايش را تجربه كند و طعم برخي سختيها را چشيده و براي زندگي مقاوم شود.

براي ارتباط با نوجوان وقت كافي بگذاريد:

 نوجوانان نيازمند توجه هستند، آنها مي‌خواهند صحبت كنند. اعتراض كنند و از هيجانات و اتفاقاتي كه در مدرسه مي‌افتد و يا از دوستانشان مي‌شنوند، حرف بزنند؛ هر چه زمان اين ارتباط با شما به عنوان مادر، پدر و يا مربي بيشتر باشد خرسندي آنها بيشتر شده و امكان ارتباط نادرست و غلط آنها كمتر خواهد شد.

 توجه به تاثير مشكلات اجتماعي:

مشكلات اجتماعي تاثيرات ناخوشايندي بر نوجوانان دارد. عدم مداخله شما والدين و مربيان در بهبود شرايط اجتماعي، تاثير تلاش‌هايتان را در خانه و مدرسه كمرنگ مي‌كند.

وضعيت تحصيلي نوجوان را پيگيري كنيد:

در اين سنين ممكن است كه فرزند شما نسبت به درس اظهار بي‌علاقگي نمايد و به اموري مثل افراط در ورزش كردن، رسيدگي به سر و وضع خود و ... بپردازد، چنانكه مي دانيد پند، اندرز، سرزنش و مقايسه با ديگران كارساز نيست.. لذا علت بي‌توجهي او را نسبت به درس جستجو كرده و سعي در برطرف نمودن مشكل كنيد.

آموزش مهارت در برقراري روابط اجتماعي:

نوجوانان در دوره بحران بلوغ نسبت به تعلق داشتن خود در گروه كودكان و يا بزرگسالان سردرگم مي‌شوند و ممكن است كه در ميان جمع خانواده يا دوستان و آشنايان، رفتارهاي بزرگتر از سن و يا گاهي كودكانه از خود بروز داده و روابط اجتماعي پسنديده‌اي برقرار نكنند، كه با شركت دادن فرزند نوجوانتان در جمع دوستان و آشنايان مهارت روابط اجتماعي او را افزايش دهيد؛ مثلا با فرزند نوجوان خود به گردشهاي دو نفره برويد و در بسياري از روابط اجتماعي نظير آشنا شدن با ديگران، خريد كردن از مغازه، پيدا كردن نشاني يك موسسه و درخواست انجام كاري از يك اداره با وي تمرين عملي كنيد.

استقلال طلبي نوجوان:

نوجوان مي‌خواهد از قيد و بندهاي دوران كودكي كه او را به خانواده‌اش متصل كرده است، جدا شود و الگوهاي جديدي را جايگزين آنان كند. از طرفي نيز شديدا به خانواده وابسته است و مي‌خواهد كه توقعاتش را برآورده كنند. لذا حس استقلال‌طلبي خود را با مخالفت، مقاومت كردن و لجبازي با والدين و مربيان نشان مي‌دهد و اين نياز نوجوان براي شما مشكل‌آفرين مي‌شود. براي برخورد با اين رفتار نوجوان، بهترست هميشه با او به لحني صحبت كنيد كه احساس نكند برايش تصميم‌گيري مي‌كنيد آزادي را به تدريج و متناسب با سني كه دارد به او عطا كنيد و نظارت غير مستقيم داشته باشيد و اگر زماني دريافتيد كه از آزادي شما، سوء استفاده كرده به او تذكر داده و او را متوجه اعمالش بكنيد. بدانيد كه حذف آزادي، براي يك مدت كوتاه مي‌تواند برايش آموزنده باشد.

                                                پایان